Świat Hiszpania

Ribeiro. Ukryty skarb

27-02-2011

Zima w Ribeiro | fot. Tomasz Prange-Barczyński

Zawsze marzyła mi się kraina, gdzie nie ma zimy, ale jest różnorodność czterech pór roku. Brzmi nierealnie? Do czasu, kiedy nie zobaczy się Galicji.

W początkach grudnia usytuowany wokół rzeki Miño okręg Ribeiro wynurzył się dla nas z porannej mgły jak dziecinny obrazek raju – barwy wszystkich pór roku, rośliny z innych szerokości geograficznych, wszystko w tym pejzażu istnieje obok siebie. Sosna obok palmy, czerwone i żółte winorośle na wiecznie zielonej trawie, kwitnące u progu zimy kamelie, owocujące drzewa cytrusowe… Krajobraz tak nierealny, że człowiek nie zdziwiłby się bardziej, gdyby obok żyrafy zobaczył tu polarnego niedźwiedzia.

W leżącym w południowej Galicji Ribeiro klimat śródziemnomorski spotyka się z atlantyckim, średnia rocznych opadów jest wysoka, sięga 950 mm, ale równoważy je blisko 2000 godzin słonecznych rocznie. Średnia roczna temperatura wynosi 14,5ºC. Gleby mają tu podłoże granitowe, pokryte aluwialnym osadem. Z granitu wybudowane są niemal wszystkie budynki: od biednych wiejskich gospodarstw po klasztory i pałace. Wrażenie magicznego realizmu potęgują opustoszałe granitowe miasteczka (wiejski renesansowy pałacyk zwany pazo można tam kupić w cenie warszawskiego mieszkania. A może jednak? – przemknęło mi przez myśl). I wynurzające się nagle, nie wiadomo skąd, za jakąś zardzewiałą furtką, kilkudziesięcioletnie winnice, na pozór dzikie, kompletnie bezładne, o których jakości mieliśmy się jednak wkrótce przekonać. Była to podróż niejednego zdziwienia.

Blaski i cienie

Kiedy człowiek wyrusza do apelacji niezbyt znanej, czyni to ze skrywaną obawą, że wycieczka może owszem będzie ciekawa, ale wina pewnie poślednie. Obawa, że ze zrozumieniem trzeba będzie pochylić się nad czymś, nad czym pochylać byśmy się nie chcieli. I tej butnej, bądź co bądź, obawie wyprawa do Ribeiro całkowicie utarła nosa.

Apelacja ta nieznana szerokiemu światu, w Hiszpanii po Rioja i Jerez należy do najbardziej popularnych. Inna sprawa, że do jej popularności przyczyniła się w dużej mierze masowa produkcja tanich win białych z palomino, szczepu, który ze względu na skłonność do oksydacji wspaniale sprawdza się przy produkcji sherry, ale poza tym daje jedne z najbardziej mdłych i nieciekawych win na Ziemi. Palomino wraz z garnacha tintorerą, dającą równie tępe wina czerwone, zagościło w Ribeiro po pladze filoksery, wypierając mniej odporne, endemiczne szczepy, jak treixadura, loureira, torrontés, godello, albariño, lado, albillo, z czerwonych zaś sousón, brancellao, caiño, ferrón i mencię. Szczepy, które w XVI wieku zbudowały renomę regionu. Sam Cervantes nazywał ponoć Ribeiro „matką hiszpańskich win”. Specjalność regionu – słodkie tostado z podsuszanych winogron – pito na wielu europejskich dworach, jak również eksportowano do Ameryki. W rozwoju handlu winiarskiego przed nastaniem Inkwizycji duży udział miała zamieszkująca siedzibę galicyjskich królów, Ribadavię, mniejszość żydowska. Winami Ribeiro pokrzepiali się również zmierzający do Santiago de Compostela pielgrzymi.

Historia wina w Ribeiro sięga II wieku p.n.e., ale prawdziwy rozkwit winiarstwa dokonał się, jak to często bywało, za sprawą cystersów, którzy przybyli do Galicji w XII wieku. Region sklasyfikowano jako DO w 1957 roku. Były to jednak podłe czasy dla Ribeiro i hiszpańskiego wina w ogóle, era Franco uprzywilejowała spółdzielnie, którym rząd płacił za niesprzedane wina, jakkolwiek podłe, stałą cenę. Palomino i garnacha tintorera – negatywni bohaterowie naszej opowieści – lały się strumieniami. Czas pozytywnych bohaterów: treixadury i sousón nastał ponownie dopiero w latach 90.

Owoce morza to jeden z podstawowych składników diety w Ribeiro | fot. Tomasz Prange-Barczyński

Pierwszymi wizjonerami, którzy zaczęli wprowadzać zmiany byli Javier Alén z Viña Meín, Arsenio Paz z Vilermy, Emilio Rojo sygnujący wina swoim nazwiskiem oraz Tito Levoso stojący na czele Cooperativa Vitivinícola de Ribeiro, który wprowadził ostrą selekcję gron oraz unowocześnił techniki produkcji, kładąc nacisk na wysokie standardy higieny. Dziś Ribeiro produkuje kilka najlepszych win Galicji o konkurencyjnych cenach w stosunku do bardziej renomowanej galicyjskiej apelacji Rías Baixas, ale jest to wiedza znana tylko nielicznym. Po powrocie z Ribeiro przejrzałam najnowsze wydanie wiodącego hiszpańskiego przewodnika winiarskiego Guía Peñín i nie mogłam się oprzeć wrażeniu, że oceny win, które degustowaliśmy, są boleśnie zaniżone, jakby nie wypływały z rzeczywistej jakości, lecz były dyktowane usankcjonowaną hierarchią regionów.

Tekst ukazał się w numerze 43 (1/2010)