Świat Włochy

Franciacorta. Terroir i cierpliwość

06-04-2009

Szef konsorcjum DOCG Franciacorta Ezio Majolini robi jedne z najbardziej mineralnych win musujących w apelacji, którą kieruje. Ich ponadprzeciętna jakość jest sumą zdolności i cech charakteru winiarza, znakomitego siedliska, z którego pochodzą winogrona – i czasu.

Z naszego punktu widzenia zasadniczość Ezio Majoliniego to jedna z decydujących cech charakteru winiarza, decydujących o wielkości jego win. Reszta to elementy dodane, składniki, które potrafi we właściwy sposób komponować.

Powrót do Ome

Rodzina Majolini wywodzi swe tradycje winiarskie jeszcze z XV w., kiedy to osiedliła się w Ome, mniej więcej w połowie drogi między Brescią a jeziorem Iseo. XX wiek wygnał jednak Majolinich do miasta, gdzie zamiast rolnictwem zajęli się przemysłem. Dopiero ojciec Ezio, Valentino postanowił w latach sześćdziesiątych przywrócić blask starej rodzinnej winnicy Ruc de Gnoc. Był to pierwszy krok w stronę budowy wielkości rodzinnej winiarni. Z odnowionej parceli pochodzi ekstraktywna, intensywna curtefranca o tej samej nazwie: wytrawne czerwone wino spokojne będące kupażem caberneta, merlota, nebbiolo i barbery.

Na początku lat osiemdziesiątych do Ome wrócili synowie Valentino: Gianfranco, Piergiorgio, Stefano i oczywiście Ezio. Na początku następnej dekady podjęli decyzję o zakupie gospodarstwa Campei, w samym sercu Ome. To tu stanęła nowa, tysiącmetrowa winiarnia wpisana w taras powyżej opadających ku zachodowi i południu winnic. Teraz pozostało już „tylko” zrobić wino.

Majolini zdawali sobie sprawę z tego, że mają w rękach skarb. Plantacje leżą w wąskiej dolinie Ome, we wschodniej części apelacji, zajmują zachodnie zbocza góry Brione, co daje znakomitą ekspozycję. Tworzą amfiteatr osłonięty od alpejskich, północnych wiatrów. Leżą też zdecydowanie wyżej niż winnice w centralnej Franciacorcie. W glebie dominuje wapień i glina. Tutejsze siedlisko jest wyjątkowe, a Majolini potrafią to wykorzystać. Nie bez kozery to ich franciacorta uznawana jest za jedną z najbardziej terroirystycznych.

Franciacorta i czas

Czas jest kluczowym pojęciem w lekturze franciacorty Majolini. Flagowe wino domu – Riserva Valentino Majolini, kupaż 90 proc. chardonnay i 10 proc. pinot noir, spędza na osadzie 10 lat! Wiosną degustowaliśmy wypuszczone na rynek z okazji 25-lecia winiarni wino z rocznika 1994, o niezwykłej, mineralnej tostowości, aromatach wosku, pieczonych jabłek i roztopionego masła. 14-letni Valentino zachował finezję, kamienny, czysty, w pełni dojrzały, ale też znakomicie żywy smak. Wino niemal filozoficzne, wciąż nieźle musujące. Pite równolegle Valentino 2000, jeszcze przed sboccatura, wciąż dojrzewające w butelkach na osadzie, wydało się niemal niemowlakiem – oparte na terroir i zrównoważonej, choć wyrazistej kwasowości pachniało biszkoptami i świeżymi, soczystymi, słodkimi jabłkami. Mimo ośmiu lat w butelce zachowało idealną, zmysłową pienistość.

Niemniejszych emocji dostarczyła pionowa degustacja najbardziej wytrawnej (bo bez dodatku cukru) franciacorty Majolini, Pas Dosé Aligi Sassu. Robi się ją z czystego chardonnay, przy czym owoce pochodzą z Gussago, wioski leżącej 9 km na południe od Ome, na wschodnich krańcach apelacji. Wino dojrzewa na osadzie 30 miesięcy, a potem kolejne 12 już po usunięciu osadu. Pełna wytrawność wzmaga ekspresję terroir. Czas jest tu jednak niezbędny. Degustowaliśmy najpierw stare roczniki – 1998, 1999 i 2000, dopiero potem świeższe – 2003 i 2004. Najmłodszy wypadł nader skromnie. I nie chodzi tu o barokowość, jaką potrafią zyskać z wiekiem musujące wina dużej klasy, ale o podkreślenie nuty mineralnej. W 2004 była ledwie zaznaczona, nieco wyraźniejsza w 2003, za to trzy starsze roczniki oszałamiały swym terroiryzmem, mineralną precyzyjnością, kamienną czystością. 1998 zyskiwał przy tym nuty białej czekolady, karmelu i głogu, 1999 pozostał najbardziej wapienny i surowy, za to 2000 pokazał się jako wino kompletne, zmysłowe i żywe. Na mineralnym tle dominowały nuty mango, biszkoptów i pieczonych jabłek.

Jedyną z degustowanych przez nas starych franciacort Ezio Majoliniego, która zaczęła już wchodzić w smugę cienia, okazała się Electo 1991. Z drugiej strony – doprawdy! – siedemnastoletnia franciacorta wciąż zachwycała czystością i elegancją. Rocznikowy Brut Electo to zresztą kolejne z wielkich win z Ome. Powstaje z gron chardonnay i pinot noir zbieranych przy pełnej dojrzałości, jednak z zachowaniem ponadprzeciętnej kwasowości. Część pinota przechodzi pierwszą fermentację i dojrzewa jako wino spokojne w dębowych barriques. Po wtórnej fermentacji w butelkach wino pozostaje na osadzie 36 miesięcy. Rocznik 1994 Electo wydał mi się w swej zmysłowości niemal erotyczny. Piana sprawiała autentyczną fizyczną przyjemność, a nuty amaretti i biszkoptów w połączeniu z kwasowością szarej renety dopełniały obrazu tego złożonego, świetnie dojrzałego wina.

Czas dał o sobie znać jeszcze raz, w czasie degustacji Satèn Ante Omnia 1996. Satèn to specjalność Franciacorty. Wino ma mniejszą niż klasyczny brut pienistość i może powstawać tylko z białych winogron, przede wszystkim z chardonnay, choć dopuszcza się też pinot bianco, ale tylko do 50 proc. kupażu.

Ante Omnia to stuprocentowe chardonnay. Po łagodnym tłoczeniu część moszczu oddziela się do fermentacji i późniejszego dojrzewania w barrique. Dwunastoletni satèn urzekał przede wszystkim złożonością aromatów, które zmieniały się w kieliszku z minuty na minutę. Po surowym, niemal mięsnym ataku pojawiły się nuty kakao i białej czekolady, zastąpione wkrótce bardziej wyrazistym tonem crème caramel i grzanek. Pienistość nie budziła zastrzeżeń, a franciacorta zachowała przy swojej ewolucji idealną czystość i żywość.

W winiarni w Ome powstaje też różowa franciacorta Rosé Altera z czystego pinot noir krótko (6–8 godzin) macerowanego na skórkach w temperaturze 8ºC. Wino jest żywe, dość nowoczesne i świetnie sprawdza się przy stole, choć brak mu głębi i charakteru białych franciacort.
Last but not least – Ezio Majolini oczywiście wypuszcza co roku nierocznikowe Brut. Podobnie jak w Szampanii, także we Franciacorcie te najpowszechniej produkowane wina są wizytówką domu i pozwalają na wyrobienie sobie zdania na temat talentu winiarza. Majolini robi swoje Brut z chardonnay i pinot noir fermentowanych, jak i pozostałe jego franciacorty, w kontrolowanej temperaturze (ok. 18ºC), przy czym znów część moszczu chardonnay ściąga się do baryłek i fermentuje i dojrzewa w dębie. Po wtórnej fermentacji wino leżakuje na osadzie 24 miesiące, co w regionie jest standardem. Standardowa nie jest jednak jego jakość. Nuty chlebowe i kamienna przenikliwość, świetna struktura i znakomita pienistość, zrównoważona, wyrazista kwasowość czynią podstawową franciacortę Majolinich jedną z najlepszych w swojej klasie.

Rodowód nazwiska

Majolini twierdzą, że jednym z dowodów na długą tradycję winiarską rodziny jest pochodzenia nazwiska od historycznej odmiany uprawianej w okolicach Brescii – majolina. Dzisiejsza, niewielka plantacja majoliny prowadzona przez Ezio jest bodaj jedyną w regionie, zdominowanym przez szczepy międzynarodowe: chardonnay i pinot bianco pośród białych oraz pinot nero (tylko do produkcji win musujących), cabernet sauvignon, cabernet franc, merlot, a także piemonckie nebbiolo i barbera. To jednak bez wyjątku „nowi” we Franciacorcie. Jeszcze sto lat temu nie było o nich nad Iseo mowy. Przez wieki uprawiano tu schiavę, groppello, marzemino (czy jak się mówiło lokalnie – berzamino), mammolo, trebbiano czy pugliano. Zresztą w XIX wieku w Lombardii notowano 190 różnych odmian winorośli. Była wśród nich majolina. Jak twierdzą Majolini, odmiana charakteryzowała się dużą plennością i dawała intensywnie czerwone wina, pite lokalnie w okolicach Ome.

Rodzina Ezio niechybnie uchroniła majolinę od zagłady. Plantacja ma się dobrze i rodzi kolejne roczniki. Beczkowa próbka Majoliny 2007 była lekka jak piórko. Wino cieszyło młodzieńczą krwistością, było przy tym ładnie skoncentrowane, nieco ziołowe, z nutą jagód i czekolady. Zupełnie inaczej prezentował się poważny kupaż cabernet sauvignon i merlota – starzone przez dwa lata w baryłkach Deressi 2001: ciepłe, świetnie ułożone, hedonistycznie pełne pachniało wiejskim podwórkiem, owocami zanurzonymi w toffi i tytoniem. Prawdziwie dekadenckie, idealnie gładkie wino.

Ezio i inni

Franciacorta, ów liczący ledwie pół wieku winiarski fenomen Italii, ma swoich wielkich, ma gwiazdy i gwiazdeczki, mainstreamowców i outsiderów. W ogólnych publikacjach na temat apelacji zazwyczaj wymienia się jedynie dom Berlucchi jako fundatorów dzisiejszej DOCG oraz jej niekwestionowanych liderów: Ca’ del Bosco i Bellavista. Produkcja tych trzech firm (przy czym warto przypomnieć, że Berlucchi, w których piwnicach Franco Ziliani stworzył archetyp franciacorty, po latach „zdradzili” apelację i w jej ramach robią już tylko jedno wino, Cuvée Storica) idzie w miliony butelek i dominacja na rynku jest niepodważalna. Obok działają mniejsi, często ambitni producenci, by wymienić choćby Cavalleri, Antica Cantina Fratta (powiązana z Berlucchimi), Bonomi, La Montina czy Uberti. Majolini, ze swoimi 17 ha winnic plasują się w tej grupie. Nieustający program inwestycji w winnice i winiarnię Campei, zatrudnienie szampańskiego enologa Jean-Pierre’a Valade’a, wspomniana wielokrotnie cierpliwość i konsekwencja Ezio Majoliniego sprawiają jednak, że wina z Ome wymykają się zwykłemu zaszufladkowaniu jako „sprawnie zrobione bąbelki”. Nadają franciacorcie wymiar win wielkich, a nie „tylko” musujących. Zyskuje na tym cała DOCG, tak jak Szampania, w której prócz grandes maisons działa garść wybitnych małych producentów sprawiających, że region nie pozostaje jedynie domeną label drinkers, ale polem eksploracji dla prawdziwych winomanów. Trzy lata temu pisząc szeroko w Magazynie WINO o Franciacorcie kończyliśmy nasz artykuł zdaniem, że region czeka na swego Selosse’a. Dziś mogę powiedzieć, że Franciacorta już go ma.

Tekst ukazał się w numerze 36 (6/2008)