Archiwum Magazynu WINO Felietony Winogranie

Dinu Lipatti i pinot noir

13-01-2011

Andrzej Daszkiewicz


drukuj

Genialny rumuński pianista Dinu Lipatti zmarł w roku 1950, w wieku zaledwie 33 lat. Pozostawił niewiele oficjalnych nagrań, gdyż jego kariera – i tak krótka – przerywana była wojną i ciężką chorobą. W 1966 r. znana i mogąca się pochwalić niewątpliwie kompetentnym personelem firma EMI wydała płytę z nagraniem Koncertu e-moll Chopina, firmowanym nazwiskiem Lipattiego. Dziś wiemy, że od początku zgłaszano wątpliwości co do prawdziwego autorstwa nagrania, które trafiło do EMI, jednak przeważył fakt, że było to wówczas jedyne znane przypisywane Lipattiemu nagranie Koncertu Chopina. Płyta się ukazała, sprzedano 60 tys. egzemplarzy. Trzeba było piętnastu lat i wnikliwego ucha polskiego krytyka muzycznego i znakomitego radiowca Jana Webera by odkryć, że przypisywane Lipattiemu nagranie zostało w rzeczywistości dokonane pięć lat po jego śmierci przez polską pianistkę Halinę Czerny-Stefańską i wydane po raz pierwszy przez czechosłowacki Supraphon. Płytę wycofano z katalogu wytwórni, a EMI wydała inne, znalezione później nagranie Koncertu e-moll, w którym udział Lipattiego nie budził już żadnych wątpliwości.

Przypomniałem sobie o tej sprawie, gdy śledziłem docierające z Francji i z USA kolejne doniesienia o rozwoju tak zwanej afery hazar…, przepraszam, „pinotowej”, w skrócie „Pinotgate”. Otóż grupę kilkunastu producentów wina i kupców z okolic Carcassonne w Langwedocji oskarżono o sprzedanie różnym odbiorcom, w tym firmie E. & J. Gallo, 13,5 mln litrów wina, głównie merlot i syrah, jako dużo droższego pinot noir. Miało się to stać między styczniem 2006 a marcem 2008. Zapadł juz w tej sprawie wyrok sądowy: dwanaście osób i firm dostało kary grzywny sięgające 180 tys. euro, a niektórzy z nich wyroki od jednego do sześciu miesięcy więzienia w zawieszeniu.

Afera jak afera, nie pierwsza i najpewniej nie ostatnia w winnym świecie, ale rzecz dotyka ważnych spraw, które skłaniają do postawienia kilku pytań. Kupione przez E. & J. Gallo wino posłużyło jako surowiec do produkcji rocznika wina Red Bicyclette 2006, sprzedawanego w USA jako Pinot Noir Vin de Pays d’Oc i kosztującego 8–10 dolarów. Według danych firmy, wino to miało składać się w 85% z pinot noir, resztę stanowiły grenache i syrah. Pierwsze pytanie: czy żadna z osób zaangażowanych w produkcję tego wina nie potrafiła odróżnić pinot noir od merlota i syrah? Przedstawiciele firmy twierdzą, że w papierach dostarczonych przez stronę francuską wszystko było w porządku. Nikogo nie zdziwiło też, że sprzedaje się im znacznie więcej pinot noir, niż cała Langwedocja jest w stanie wyprodukować – w końcu powierzchnia winnic z tą odmianą nie jest jakąś szczególnie skrywaną tajemnicą (niektórzy komentatorzy twierdzą dziś, że w tajemniczy sposób między zbiorami a sprzedażą objętość langwedockiego pinota rośnie nawet dziesięć razy).

Obrońca jednego z oskarżonych stwierdził, że nikt nie poniósł szkody, ba, „żaden Amerykanin nie skarżył się na jakość wina!”. Komentatorzy amerykańscy nie dziwią się temu, gdyż ich zdaniem przeciętny konsument wina w USA nie ma pojęcia, jak pinot noir powinno smakować (bo i skąd ma wiedzieć), zaś po „Bezdrożach” i tak jest szczęśliwy, widząc na etykiecie taniego wina nazwę ulubionej odmiany Milesa. By daleko nie szukać: moim pierwszym świadomie pitym pinot noir było wino z Mendocino County w Kalifornii (zresztą wysoko ocenione przez „Wine Spectator”) i później przez dość długi czas sądziłem, że cechą rozpoznawczą dobrego pinota jest silna nuta cynamonu i goździków.

W całej sprawie do dziś kryje się wiele tajemnic. Po przeanalizowaniu dokumentacji przedstawionej przez władze francuskie firma E. & J. Gallo stwierdziła, że kupiła jedynie 20% z trefnej partii wina. Do kupienia dalszych 10% przyznał się inny gigant, Constellation. Co się stało z resztą? Kto kupił pozostałe 70% fałszywego pinot noir?

W opisywanym na początku przykładzie muzycznym prawdziwą tożsamość wykonawcy koncertu Chopina odkryło ucho krytyka muzycznego. Niestety nosy i podniebienia krytyków winiarskich nie poradziły sobie z Red Bicyclette Pinot Noir. „Wine Spectator” dał mu 83 punkty, Eric Asimov z „New Tork Times” przyznał, że choć próbował kilka ostatnich roczników, nie zauważył niczego podejrzanego. Jak w takim razie cała afera została odkryta? Na jej trop wpadł francuski urzędnik skarbowy badający księgi jednej z zamieszanych firm. Zastanowiła go dziwnie niska cena, za jaką firma kupowała winogrona pinot noir, o połowę niższa, niż aktualna cena rynkowa. Miał nosa!

Historia chopinowskiej płyty Lipattiego
Więcej o Lipattim w artykule Wojciecha Bońkowskiego

 

Tekst został opublikowany w numerze 44 (2/2010)