Jesienią 2006 r. pisaliśmy w Magazynie WINO o smutnej imprezie, która odbyła się na adriatyckiej plaży w Lignano. Przy dźwiękach disco friulańscy producenci i winomani pożegnali historyczną nazwę jednej z najpopularniejszych w północno-wschodnich Włoszech odmian – tocai friulano. Powodem była zwycięska kampania przeprowadzona przez Węgrów, którzy po wejściu do Unii Europejskiej zażądali, by prawo do używania terminu „tokaj” przysługiwało tylko producentom znad Cisy i Bodrogu. „To tak, jakby zabronić Włochom nazywania pizzy pizzą” – skomentował całą sprawę jeden z nestorów winiarstwa w Collio, Marco Felluga. Niemniej począwszy od rocznika 2007 na etykietach win przeznaczonych na eksport nazwy tocai nie uświadczysz.

Propozycje nowej nazwy były różne – od tych, których używało się równolegle poza Friuli, a więc savignonasse i sauvignon vert (pierwszą nazwę przyjęli Słoweńcy z Brdy, zaś do lat osiemdziesiątych sauvignon vert skutecznie mylono w Chile z sauvignon blanc) przez furlan, collio, aż po taj. Ów ostatni termin miał nawet poważne szanse powodzenia. „Taj” oznacza we Friuli szklankę, a popularne zawołanie w barze „dami un taj” było równoznaczne z prośbą o kieliszek białego wina. Tym winem niemal bez wyjątku bywał tocai. Także i dziś zatrzymując się w przypadkowym barze na południowy-wschód od Udine możemy być pewni, że w odpowiedzi na prośbę o kieliszek białego „z kranu” czy (rzadziej) z butelki popłynie do szklanki tocai.

Ostatecznie tocai friulano zastąpiono nazwą „friulano”. Zwyciężył pragmatyzm. „To dobra nazwa, zwłaszcza w kontekście zagranicznego eksportu. Większość krzewów tej odmiany rośnie we Friuli, szczep ma tam kluczowe znaczenie, a nazwa friulano wzmacnia poczucie regionalnej tożsamości. Łatwo ją wymówić, zapisać i zapamiętać” – stwierdziła po ogłoszeniu decyzji Jancis Robinson.

Skąd cały spór? Jest przynajmniej kilka hipotez. Jedna z nich mówi, że, w 1863 r., zatem w czasach, gdy Friuli było częścią habsburskiego imperium, hrabia Otello di Ariis miał sprowadzić z Węgier sadzonki furminta. Zdaniem innych sadzonki przyszłego tocai friulano przybyły z Węgier wcześniej, bo w 1632 r., gdy hrabina Aurora Formentini poślubiła węgierskiego hrabiego Ádáma Batthyány i przywiozła do Friuli 300 krzewów z Tokaju. Tymczasem friulański historyk Coronini twierdził, że w pierwszej połowie XIII w. patriarcha Akwilei Bertoldo di Andechs wysłał sadzonki tocaiu królowi Béli IV.

Bez względu na zamieszanie dotyczące nazwy, friulano (trzymajmy się oficjalnej nazwy) rzeczywiście stanowi o tożsamości regionu. W ostatnich latach byliśmy świadkami kapitalnej reinterpretacji szczepu. Stanowiące niegdyś codzienny napitek w lokalnych barach (odmiana jest bardzo plenna, w dodatku późno puszcza pędy unikając ryzyka wiosennych przymrozków), friulano stało się jednym z najbardziej cenionych win apelacji collio i colli orientali del friuli. W dobrych rękach (a tych w obu DOC nie brakuje) potrafi dać wina nie tylko o znakomitej świeżości i czystości, ale też świetnej mineralności i rysunku siedliska, z którego pochodzi. W DOC collio wyróżnia się trzy podstrefy dla friulano: między Cormòns a Brazzano, Brazzano a Dolegną oraz wokół Caprivy del Friuli. Relatywna lekkość, świeżość i wysoka kwasowość czynią je znakomitym winem do jedzenia, m.in. do lokalnych wędlin i ryb. Poza tym każdy Friulańczyk wie, że chi beve taj, non face mal (kto pije taj, nie może czynić źle).