Monografie Regiony winiarskie Węgry Węgry - dodatek specjalny Artykuły

Villány. Kopar i inne brylanty

25-09-2009

fot. TPB

Villány to jeden z tych regionów winiarskich, gdzie dobrze jest po prostu być. Niewielki (raptem 30 km), więc łatwy do objechania. Winiarze, nawet ci najlepsi, nie zamykają się za masywnymi drzwiami swych posiadłości. Wpadając bez zapowiedzi do gospód i piwnic łatwo natknąć się na tuzy tutejszego winiarstwa.

Najcieplejszy węgierski region winiarski, położony na południe od Peczu tuż przy granicy z Chorwacją – Villány uchodzi za idealne miejsce produkcji win czerwonych. W istocie, tutejszy vörös bor uznawany jest przez wielu za najlepszy w całych Węgrzech. Powodów jest kilka: znakomity klimat, wyjątkowe siedlisko, licząca ponad 250 lat tradycja, przede wszystkim zaś grupa znakomitych producentów, których „wiek męski” przypadł akurat na okres ustrojowej i ekonomicznej transformacji.

Niemieckie dziedzictwo

Historia poważnego winiarstwa w Villány zaczęła się w 1740 r., gdy do regionu napłynęli niemieccy osadnicy. Stworzyli tu prawdziwą kulturę winiarską. Oni też przywieźli pierwsze sadzonki kluczowego dziś szczepu – portugiesera. Sto lat później wina z Villány znane już były na salonach Europy. Po II Wojnie Światowej komunistyczne władze wyrzuciły niemieckich osadników, którzy w tamtym czasie stanowili zdecydowaną większość populacji regionu. Zostać udało się tylko nielicznym. Rodzina maleńkiego wówczas Edego Tiffána po prostu uciekła z transportu i ukrywała się w okolicy przez kilka lat, aż pozwolono jej wrócić. Jednak czasy kolektywnego winiarstwa nie były dla Villány łaskawe. Winnice obsadzono nowymi krzewami w taki sposób, by można je było uprawiać maszynowo. Władzom bardziej zależało na ilości niż jakości, wydajność winnic była więc ogromna. Po zmianie systemu lokalni winiarze, podobnie jak w Tokaju, szybko odnaleźli się w nowej rzeczywistości. Dobrze rozumieli tutejsze siedlisko wiedząc, że mają w rękach skarb. Za pierwszy (niestety obiektywnie bardzo słaby) rok wolnego winiarstwa w Villány uważa się 1990, kiedy to na rynek trafiły pierwsze butelki z piwnic Bocka, Polgára, Tiffána i obu gałęzi rodziny Gere.

W krainie caberneta

W winnicach Villány niepodzielnie króluje portugieser. Z 318 ha upraw pochodzi lekkie wino, którego hektolitry Węgrzy wypijają już kilka miesięcy po zbiorach. Ten często pogardzany szczep jest kołem zamachowym tutejszego winiarstwa. Sprzedawany jako primőr (odpowiednik primeur) trafia na rynek już w listopadzie na św. Marcina i skutecznie zastępuje nad Dunajem beaujolais nouveau. Regularny portugieser trafia do sklepów raptem miesiąc później – lekki, owocowy, kwaskowy, a przy tym tani, stanowi idealny „rozpuszczalnik” dla tutejszej tłustej i ciężkiej kuchni.

Winiarze z Villány kochają cabernety. Obie odmiany: sauvignon i franc stały się modne kilka dekad temu, znajdując na stokach Szársomlyó idealne siedlisko. Nowe nasadzenia robi się już „po europejsku” – gęsto (nawet do 8 tys. krzewów na ha), tak by winorośl musiała walczyć o swoje na skalistym podłożu, a wydajność została naturalnie ograniczona. Miesza się je (same lub z dodatkiem merlota, zweigelta i kékfrankosa) lub winifikuje i butelkuje osobno. Zachwycałem się szczególnie możliwościami czystych cabernet franc. Villány jest jednym z niewielu siedlisk w Europie, gdzie odmiana ta potrafi dać tak czyste, kompleksowe, mocne i pachnące wina.

Osobny rozdział stanowi pinot noir. Niemal każdy winiarz próbuje sił z tą trudną odmianą, ale win jest niewiele. Uprawy burgundzkiego szczepu liczą ledwie 13 ha, zaś najlepsze wina pochodzą z Váredő – winnicy ukrytej za spektakularnie wcinającym się w zachodnie zbocza Szársomlyó kamieniołomem.

Zagadką pozostaje dla mnie miejscowy kékfrankos. Szczep, który w nieodległym przecież Burgenlandzie potrafi dać eteryczne, pełne środkowoeuropejskiego charakteru, wielkie niekiedy wina, za które wiedeńczycy gotowi są płacić po kilkadziesiąt euro, w rękach zdolnych przecież winiarzy z Villány nie odbiega od węgierskiej średniej. Smaczny i treściwy, pozostaje winem środka. W winach wielkich pojawia się jako składnik kupażu. Pytani o przyszłość producenci wzruszają ramionami. Cabernety, merlot, pinot noir bardziej zaprzątają ich myśli. Narzekają na stare, „komunistyczne” nasadzenia kékfrankosa. Tymczasem coraz chętniej sadzą… syrah – widząc w rodańskiej odmianie materiał na wielkie icon wines.

Siedlisko Villány

Powierzchnia: Winnice I i II klasy mogą zajmować 4522 ha, jednak uprawia się jedynie ok. 1450 ha (655 ha na wina białe, 730 ha na czerwone, reszta na winogrona stołowe).
Klimat: kontynentalny z wyraźnymi wpływami śródziemnomorskimi. Villány to jeden z najcieplejszych regionów Węgier: średnia temperatura roczna – 11°C, lipca – 21°C. Obszar jest raczej suchy, większość rocznych opadów (600–650 mm) przypada na jesień.
Topografia: Okolice Villány są płaskie, a najlepsze winnice skupione są na zboczach ciągnących się przez ok. 30 km od wsi Villány na wschodzie aż po okolice Harkány na zachodzie. Najwyższe wzgórze Szársomlyó liczy 444 m n.p.m. i jest domem najlepszych siedlisk regionu. Winnice na równinach nie dają w zasadzie win wyższej jakości.
Geologia: iły i lessy na podłożu wapiennym, dolomit.

Winnice Villány

Kopár
Legendarna winnica, niewątpliwie najlepsza w regionie, położona na południowym stoku Szársomlyó. Cieszy się wspaniałym mezoklimatem. Winogrona dojrzewają tu dwa tygodnie wcześniej niż w jakiejkolwiek dobrej winnicy na Węgrzech.

Jammertal
Nazwa tej drugiej co do sławy po Kopárze winnicy oznacza Dolinę Smutku i została nadana prawdopodobnie po bitwie pod Szársomlyó w 1687 r. Tutejsze wina odznaczają się wyraźnym, przyjemnym zwierzęcym aromatem.

Várerdő
Trudno uwierzyć, że to dające dziś najlepsze w Villány pinot noir siedlisko służyło kiedyś do produkcji win masowych. Winnica o zachodniej ekspozycji leży na zboczach Szársomlyó, powyżej wsi Nagyharsány. Jej nazwa oznacza „zamkowe drewno”

Remete
„Samotnia” tworzy wąski pas wzdłuż wschodniego krańca Szársomlyó. Liczy 70 ha i daje mocne, pełne charakteru wina.

Ördögárok (Teufelsgraben)
„Diabelski kanion”, kolejna z winnic położonych powyżej drogi łączącej Villány z Kopárem, nazywana jest siedliskiem przyszłości, od kiedy Tiffán, Bock, Günzerowie i kilku innych winiarzy oczyściło północne części parceli dokonując tam nowych nasadzeń. Efekty poznamy już wkrótce.

Csillagvölgy (Sterntal)
Dolina Gwiazd to rozległa (250 ha) winnica miedzy wsią Villány a wzgórzem Szársomlyó. Daje przyjemne, szybko dojrzewające, solidne wina.

Siklós – kraina białych win
Okolice Villány uznawane są powszechnie za krainę win czerwonych. Klimat jest zbyt ciepły, by mogły tu powstawać wielkie wina białe. Producenci mają wprawdzie nieliczne parcele obsadzone białymi odmianami w okolicach Szársomlyó, ale zwykle szkoda im na nie miejsca. Uprawy białych szczepów koncentrują się zatem na południowych zboczach wzgórz, powyżej miasteczka Siklós, które dało nazwę winiarskiej apelacji. Dominuje olaszrizling, ale coraz więcej jest chardonnay, które często trafia do dębowych beczek. Wina z Siklós nie dorównują klasą swoim czerwonym braciom z Villány, ale mogą być miłą odmianą od cabernetów i merlotów. Pośród winiarzy wyróżnia się Péter Bajor. Wina z Siklós są rzecz jasna także w portfolio większości uznanych producentów win czerwonych.

Wybrani producenci z Villány

Powrót do strony głównej dodatku "Węgry"

Tekst ukazał się w dodatku "Węgry" towarzyszącym numerowi 39 (3/2009)