Monografie Regiony winiarskie Węgry Węgry - dodatek specjalny Artykuły

Szekszárd. Spadkobiercy byczej krwi

28-09-2009

Szekszárd. Spadkobiercy byczej krwi

Tomasz Prange-Barczyński

Dzięki dorobionej legendzie i socjalistycznej gospodarce szekszárdzcy winiarze na pół wieku utracili na rzecz Egeru jedną ze najbardziej charakterystycznych węgierskich marek: bikavér, czyli „byczą krew”. Tymczasem to właśnie w Szekszárdzie narodziło się legendarne madziarskie wino.

Mieszkańcy Egeru chętnie opowiadają historię o żołnierzach Istvána Dobó, broniących grodu przed Turkami w 1552 r. Wojacy mieli pić bikavéra (oczywiście egerskiego), po czym pokazać się najeźdźcom z czerwonymi od wina brodami. Turcy widząc „zakrwawionych” Węgrów opitych byczą krwią rzekomo uciekli w popłochu. Rzekomo, bo całą historyjkę zaczęto rozpowszechniać już po… II Wojnie Światowej. Był to udany zabieg marketingowy, który z egri bikavéra stworzył najbardziej nośną markę madziarskiego winiarstwa. Ze szkodą dla Szekszárdu.

Legenda prawdziwego (a więc szekszárdzkiego) bikavéra każe wrócić do XIX-wiecznych wierszy Jánosa Garaya, który pisał o winie z rodzinnych stron, że jest „czerwone jak bycza krew” (lub „niebieskie jak najbardziej błękitne oczy dziewczyny”). Był rok 1851 i wkrótce pełne koloru (dzięki cechom kadarki, głównej czerwonej odmiany w Szekszárdzie) wina zaczęto nazywać bikavérami. Nadejście plagi filoksery paradoksalnie pomogło „byczej krwi”. Po ataku mszycy dawne plantacje białych winogron szlankamenka, dinka, bakator, mézesfehér czy lisztesfehér obsadzono plenną kadarką. Po I Wojnie Światowej odmiana ta wiodła w Szekszárdzie zdecydowany prym. Skąd się wzięła? W XV w. na tereny na prawym brzegu Dunaju dotarli uciekający przed turecką nawałnicą uchodźcy serbscy. Do krainy białego wina, jaką były wtedy Węgry, przywieźli czerwony szczep gamza. Pod tą nazwą spotkać można kadarkę do dziś, choćby w Bułgarii.

Dzisiejsze uprawy tej odmiany w Szekszárdzie wynoszą zaledwie 57 ha (dominujący w regionie kékfrankos zajmuje powierzchnię aż 11 razy większą). Jednak czołowi lokalni producenci tacy jak Ferenc Vesztergombi, Péter Vida, Ferenc Takler czy Zoltán Heimann uważają, że nie da się tu robić wina, zwłaszcza zaś bikavéra, bez użycia kadarki.

Soczewka Zoliego

Kiedy przed kilku laty odwiedzałem byłego bankiera, a dziś jednego z czołowych winiarzy Szekszárdu – Zoltána Heimanna, nie mogłem oprzeć się wrażeniu, że jego winnice i piwnice symbolizują ferment, który stał się udziałem całego regionu. Próby z nowymi nasadzeniami i jednoczesny powrót do tradycyjnych szczepów, małe kadzie z eksperymentalnymi winami, nierdzewna stal i drewniane beczki, nowe i stare, w przeróżnych rozmiarach. Zoli i podobni mu winiarze w większości węgierskich regionów winiarskich, postanowili na przełomie tysiącleci przywrócić dobre imię madziarskim winom. Trudno się dziwić, bowiem Szekszárd, obok pobliskiego Villány i Egeru, to jedno z najlepszych siedlisk dla win czerwonych na Węgrzech.

Samo miasto leży raptem 160 km na południe od Budapesztu. Winnice zajmują tereny między naddunajską równiną Sárköz a wzgórzami Tolna-Baranya – najlepsze leżą na wschodnich stokach Wzgórz Szekszárdzkich (Szekszárdi-hegy) między stolicą regionu a miejscowością Báta. Wznoszą się one średnio na 100–120 m n.p.m. Na ich tle szczyt Óriás-hegy (Wzgórze Olbrzyma) sięgające 285 m n.p.m. jawi się rzeczywiście jako gigant. Pogórze poprzecinane jest rzecznymi dolinami, na zboczach których wyróżnia się najlepsze siedliska o południowej i południowo-wschodniej wystawie. Za najcenniejsze uważane są Csatár, Remete, Parászta, Csótányi, Iván, Fatai, Bence, Nagymihály, Előhegy i Porkoláb; dobre winnice o wschodniej wystawie to Bakta, Bartina, Palánk; zachodniej – Bödő, Tökös, Cinka i Gesztenyés.

Pod uprawami znajduje się dziś w Szekszárdzie nieco ponad 2200 ha. Panuje umiarkowany klimat kontynentalny. Charakteryzują go gorące lata i łagodne zimy. Średnia temperatura roczna wynosi 11,7º C. Średnia opadów jest niska i wynosi 600 mm rocznie, z czego na sezon wegetacyjny przypada 400 mm. Na szczęście rzadko występują tu wiosenne i jesienne przymrozki. Jesień jest na ogół cieplejsza i bardziej sucha niż w innych częściach Węgier; to region o najdłuższym sezonie wegetacyjnym w kraju.

Trzon tutejszej gleby stanowi naniesiony w późnym miocenie materiał osadowy dawnego Morza Panońskiego. Wyrzuty tego typu gleby znaleźć można w niektórych dolinach wokół Szekszárdu. Pokrywają ją warstwy gliny, marglu, piasku, czasem też piaskowca. Najważniejszym typem gleby wierzchniej w regionie jest jednak less. Pokrywa może mieć grubość od kilku do nawet 30 metrów (na północ od Szekszárdu). Pod nią występuje słynny szekszárdzki vörös föld – czerwonoziem bogaty w utlenione żelazo.

Najważniejszą odmianą regionu pozostaje dziś kékfrankos (626 ha). Co ciekawe, drugi pod względem wielkości upraw jest zweigelt (294 ha). Kolejne popularne w Szekszárdzie czerwone odmiany to merlot (207 ha), cabernet sauvignon (170 ha), cabernet franc (143 ha) i portugieser (138 ha). Winiarze eksperymentują coraz chętniej także ze odmianami tak różnymi jak pinot noir i syrah. Pośród szczepów białych dominuje chardonnay (124 ha), olaszrizling (111 ha) i rizlingszilváni, czyli müller-thurgau (70 ha).

Specjalnością Szekszárdu są też różnego rodzaju wina różowe. Z kadarki robiono tu tradycyjnie ciemnoróżowy (lub bladoczerwony) siller, macerowany na skórkach przez dobę-dwie. Nieco jaśniejszy jest fuxli (fixli, fuchsli) – świeże, owocowe, krótko macerowane rosé o niskiej zawartości alkoholu; do kupażu tradycyjnie dolewano białe wino.

Wybrani producenci z Szekszárdu

Powrót do strony głównej dodatku "Węgry"

Tekst ukazał się w dodatku "Węgry" towarzyszącym numerowi 39 (3/2009)