Monografie Odmiany winorośli Riesling Artykuły - Riesling

Vademecum rieslinga

15-12-2008

Vademecum rieslinga

Obok chardonnay i sauvignon blanc riesling należy do wielkiej trójki białych odmian. W przeciwieństwie do dwóch pozostałych nie jest jednak tak powszechnie uprawiany, dobre rezultaty daje tylko w wybranych, chłodnych siedliskach. Jest za to – w naszym i nie tylko naszym mniemaniu – po prostu najlepszy.

Pochodzenie i krótka historia

Ostatnie badania DNA wykazały, że rodzicami rieslinga są gouais blanc (znany też jako weisser heunisch) przywieziony przez Rzymian z Chorwacji do Burgundii oraz krzyżówka traminera z nieznaną dziką odmiana winorośli. Do mariażu doszło prawdopodobnie nad Renem, gdzie zarówno heunisch, jak i traminer były uprawiane na długo przed pojawieniem się rieslinga.

Historycy spierają się o to, kiedy po raz pierwszy wspomniano o tej odmianie. Jedni widzą podobieństwo rieslinga do jednego ze szczepów opisywanych przez Pliniusza Starszego (23–79 n.e.), inni twierdzą, że odmianę sadził nad Renem król Ludwik Niemiecki (804–876). Na piśmie nazwa szczepu pojawia się po raz pierwszy w rachunku wystawionym grafowi Janowi IV z Katzenelnbogen. Dokument z 13 marca 1435 r. każe zapłacić hrabiemu 22 szylingi za 6 krzewów rieslinga z winnicy (22 ß umb seczreben Rießlingen in die wingarten). Na mapie alzackiego Kintzheim z 1348 r. widnieje napis zu dem Russelinge, ale nie wiadomo, czy chodzi o rieslinga. Podobnie jak w przypadku strumienia Ritzling wpadającego do Dunaju w Wachau, choć niektórzy Austriacy utrzymują, że to własnie owa rzeczka dała nazwę słynnej odmianie.

Już w 1552 roku zielarz Hieronymus Bock pisał, że „rissling rośnie nad Mozelą, nad Renem i w okolicach Wormacji”. W XVI wieku odmiana uznawana była za najbardziej szlachetną w Niemczech (a więc – w tamtym czasie – także w Alzacji). Kryzys przyniosła Wojna Trzydziestoletnia, która doprowadziła do ruiny wiele winnic i na długie lata wstrzymała rozwój winiarstwa w tej części Europy. Niemniej riesling ze względu na swoją niską wydajność pozostawał arystokratą wśród uprawianych odmian i trafiał raczej na stoły szlachty i hierarchów kościelnych niż do zwykłych gospód. Do połowy XVIII w. utrzymywał się drakoński podatek od wina, nakazujący oddawanie połowy zbiorów, co skutecznie ograniczało rozwój upraw mało plennej odmiany. W 1716 r. biskup Fuldy kupił klasztor Johannisberg w Rheingau. Wkrótce otaczające Schloss winnice miały stać się pierwszą na świecie monouprawą rieslinga. Tam też, jak głosi legenda – wskutek kłopotów z dostarczeniem rozporządzenia biskupa o rozpoczęciu winiobrania – doszło do pierwszego późnego zbioru zbotrytyzowanych gron.

Aż do początku XX w. niemieckie rieslingi stawiane były w jednym rzędzie z wielkimi burgundami, klaretami z Bordeaux i winami szampańskimi. W minionym stuleciu odmiana przeżywała kryzys – zwłaszcza po II Wojnie Światowej, gdy niemieccy winiarze postawili na ilość i w latach 60 i 70. XX wieku produkowali Zuckerwasser z plennej krzyżówki müller-thurgau. Od połowy lat osiemdziesiątych riesling przeżywa renesans i wraca na stoły miłośników wina w wielkim stylu. Przyczyniły się do tego m.in działalność stowarzyszenia VDP zrzeszającego wybitnych niemieckich winiarzy, którzy dokonali nieoficjalnej klasyfikacji najlepszych winnic Republiki Federalnej.

Charakterystyka

Riesling (zwany niekiedy weisser, white, rhine lub johannisberger rieslingiem) to odmiana zimnolubna, o długim okresie wegetacji. Zbiory w najlepszych niemieckich siedliskach rzadko odbywają się wcześniej niż w połowie października, często w listopadzie, a w przypadku owoców przeznaczonych na wina słodkie także i później. Ma dość wysoką wydajność – przy 60–70 hl/ha wciąż zachowuje cechy wielkiego wina. Z natury daje wina ekstraktywne, o wysokiej kwasowości. Dzięki wysokiej zwartości monoterpenów jest też odmianą bardzo aromatyczną. W znakomity sposób potrafi oddać charakter terroir, na którym wzrasta. Riesling jest odmianą o twardych łodygach, co czyni ją odporną na zimowe mrozy.

Klasyczne aromaty rieslinga

Aromaty odmianowe: jabłko, cytryna, brzoskwinia, morela, cierpiętnica, róża, świeżo skoszona trawa, rodzynki, karmel
Aromaty pofermentacyjne: drożdże (skórka chleba), ananas
Aromaty powstające podczas dojrzewania: miód, skórka pomarańczowa, orzechy, nafta

Riesling i terroir

Przy wielu wspólnych i bardzo charakterystycznych nutach aromatycznych riesling zyskuje cechy szczególne w zależności od terroir, z którego pochodzą owoce. Nuty zielonego jabłka są typowe dla win z niebieskich łupków typowych dla niektórych siedlisk nad Mozelą, Saarą i Ruwer, ale też w Mittelrhein. Czerwone łupki ilaste, które odnaleźć można w niektórych terroirs Hesji i nad Mozelą dają rieslingowi nuty ziołowe. Morelowe pojawiają się zaś w winach z siedlisk, w których dominuje piaskowiec (Palatynat, zachodnia Frankonia, niektóre grands crus Alzacji). Wapień muszlowy (Frankonia, Hesja, Palatynat, Alzacja) wyzwala w rieslingu aromaty mango, kajper (Frankonia, Wirtembergia, Alzacja) – melona, gleby lessowo-ilaste (Badenia, Palatynat) – grejpfruta. Typowe dla Wachau praskały gnejsowe przekładają się na nuty pigwy i dymu. Porfir (Nahe, Wachau, Kamptal) może sprawić, że pochodzące z takich siedlisk rieslingi mają kryniczny, czysto mineralny zapach.

Powrót do strony głównej "Riesling"