Monografie Pozostałe monografie Biodynamika Artykuły

Biodynamika - Dossier

09-10-2010

Rudolf Steiner

Rudolf Steiner w roku 1919 | fot. archiwum

Urodził się w 1861 r. w niewielkim miasteczku Kraljevec na terenie dzisiejszej Chorwacji. Studiował w Wiedniu, a następnie w Rostocku. Tam odkrył literacką i naukową spuściznę Goethego, został jednym z jej najbardziej cenionych badaczy, a szczególną uwagę poświęcił pracom poety dotyczącym fenomenologii i świata ożywionego. To właśnie u Goethego znalazł właściwe, jego zdaniem, podejście do metody badania świata, gdyż tradycyjna nauka pozwalała zrozumieć wyłącznie rzeczy martwe, fenomen życia pozostaje zaś poza jej zasięgiem.

Stworzona przez Steinera antropozofia nie mieści się w ramach tego, co w naszych czasach przyjęło się uważać za naukę. To raczej kompletna wizja duchowości człowieka i otaczającego go świata, której zgłębienie możliwe jest jedynie za sprawą głębokiej refleksji. Sam Steiner definiował ją jako „ścieżkę wiedzy prowadzącą duchowość człowieka ku duchowości świata”. Podstawowe elementy swej wizji Steiner zawarł w opublikowanym w roku 1894 dziele Philosophie der Freiheit. W dalszych pracach wiele miejsca poświęcił praktycznym aspektom antropozofii, m.in. stworzył podstawy medycyny antropozoficznej, antropozoficznej szkoły wychowania czy nawet architektury.

Rolnictwo biodynamiczne

W 1924 r., a więc zaledwie rok przed śmiercią, na zaproszenie Carla von Keyserlingka w jego majątku w Koberwitz pod Wrocławiem (dzisiejszych Kobierzycach) Rudolf Steiner wygłosił cykl ośmiu wykładów Duchowe podstawy odnowy rolnictwa. Jako jeden z pierwszych zwrócił w nich uwagę na zagrożenia płynące z narastającej tendencji do chemizacji rolnictwa i zaproponował alternatywny model jego rozwoju. Jego zdaniem podstawą prawdziwego, a więc biodynamicznego rolnictwa jest zdrowa gleba, którą traktował jako złożony, żywy organizm, będący jednocześnie częścią większej całości – kosmosu. Rolą człowieka jest pomaganie glebie poprzez jej nawożenie odpowiednio przygotowanym kompostem i stosowanie preparatów, których receptury przygotował sam Steiner (opracował je na podstawie własnych czysto teoretycznych rozważań). Jest ich dziewięć, noszą numery 500, 501 itd. aż do 508. Najsłynniejszy z nich, preparat 500, powstaje poprzez fermentację krowich odchodów w krowim rogu zakopanym w ziemi na sześć miesięcy – jego zadaniem jest pomoc w budowie właściwej struktury gleby i stymulowanie rozwoju żywych organizmów. Po rozpuszczeniu w wodzie i dynamizacji (o czym za chwilę) jest rozpylany na glebę, zawartość jednego rogu wystarcza na hektar pola czy winnicy. Preparat 501 to zmielony kwarc, również „dojrzewający” w krowim rogu; ma pomagać w fotosyntezie i chronić przed chorobami roślin. Kolejne preparaty to kwiaty krwawnika pospolitego, rumianku i mniszka lekarskiego oraz kora dębowa fermentowane bezpośrednio w glebie albo zamknięte w jelenim pęcherzu, czaszce owcy, kozy, świni lub konia, czy też w krowich wnętrznościach. Służą one do wzbogacania kompostu, mają stymulować jego fermentację. Trzy ostatnie preparaty Steinera to sok kozłka lekarskiego i wywar z pokrzywy – używane do przygotowania kompostu oraz wywar ze skrzypu o działaniu grzybobójczym, rozpylany na rośliny.

Biodynamiczny róg | fot. Tomasz Prange-Barczyński

Ważnym etapem w przygotowaniu preparatów jest dynamizacja. Polega ona na ich rozprowadzeniu w odpowiedniej ilości wody, a następnie starannym wymieszaniu w ściśle określony sposób, w specjalnym urządzeniu zwanym dynamizatorem. To podczas dynamizacji „siły kosmiczne” mają zdaniem biodynamików uaktywniać całą moc preparatu.

Używanie jakichkolwiek syntetycznych nawozów i środków ochrony roślin jest całkowicie sprzeczne z regułami biodynamiki  (wyjątek uczuniono dla pyłu siarkowego - który naturalnie występuje w przyrodzie - oraz tzw. mieszanki bordoskiej zawierającej siarczan miedzi, oba środki stosuje się do zwalczania mączniaka właściwego i rzekomego, dwóch chorób grzybowych przywleczonych do Europy z Ameryki w XIX w.). Nawozy takie zabijają życie w glebie, zaburzają rozwój systemów korzeniowych, przez co niszczą jej strukturę, z żywego organizmu zmieniając ją w mechaniczne wsparcie dla roślin uzależnionych od zewnętrznych dostaw substancji odżywczych. Takie rośliny są słabe i chorują, potrzebują więc specjalnej, chemicznej opieki. Rośliny uprawiane biodynamicznie radzą sobie same z większością zagrożeń, czasem trzeba je tylko wesprzeć poprzez spryskanie preparatem 508, czyli wywarem ze skrzypu. Do nawożenia upraw biodynamicznych wykorzystywany jest kompost, którego produkcja regulowana jest wieloma zasadami.

„Kiedy” jest w biodynamice niemal równie ważne jak „co”. Wszystkie istotne czynności odbywają się w zgodzie z rytmem faz księżyca – tak w winnicy, jak w piwnicy. Na Księżycu się nie kończy, ważne jest też położenie planet. Niektórzy twierdzą wręcz, że układ ciał niebieskich ma wpływ na to, jak odbieramy wino, zalecają picie swoich produktów tylko w sprzyjających okolicznościach astronomicznych. Kalendarz biodynamiczny dokładnie opisujący te sprawy stworzyła główna kontynuatorka idei Steinera, Maria Thun; jest on co roku aktualizowany i wznawiany w większości języków europejskich.

Istnieje kilka organizacji zajmujących się regulowaniem spraw związanych z biodynamiką i przyznających plantatorom certyfikaty biodynamiczne, najważniejszą jest Demeter (www.demeter.net) z polskim oddziałem Demeter Polska (www.demeter.org.pl).

 

Powrót do strony głównej monografii "Biodynamika. Bio & eko"

Tekst ukazał się w numerze 40 (4/2009)
Ostatnia redakcja 9.10.2010