Świat Włochy Piemont

Barbaresco się uściśla

07-08-2009

Marek Bieńczyk


drukuj

Barbaresco w maju | fot. Wojciech Bońkowski

Niełatwo mieć sławniejszego brata bliźniaka. Barbaresco, zrodzone z tego samego łoża (czyli szczepu nebbiolo) co Barolo, walczy o swoje miejsce w rodzinie.

Tradycja nie jest może najdłuższa, ale nie jest też krótka. Pierwsze wzmianki o winie zwanym barbaresco pochodzą z 1894 r. – natomiast o barolo zaczęło się nieco szerzej mówić w Europie już po przejściu przez tę okolicę armii napoleońskiej. DOC Barbaresco powstała w 1966 r., DOCG – w 1980. Jeszcze w latach 1950., a nawet 1960. – dziś trudno w to uwierzyć – barbaresco było tańsze od dolcetto. Areał upraw znacznie wzrósł w ostatnim trzydziestoleciu XX wieku (podobnie zresztą jak barolo). W 1966 r. było to ledwie 190 ha, dziś uprawia się pod wino 700 ha. W porównaniu z bliskim pod względem geologicznym Barolo, gliniasto-piaszczyste gleby Barbaresco są nieco żyźniejsze; więcej jest tu potasu i manganu; wysoka zawartość wapnia zwiększa w obu apelacjach moc garbników nebbiolo, które, jak wiadomo, w Barolo daje wina na ogół nieco potężniejsze, ale i głębsze.

Wewnątrz ogólnych prawideł geologia Barbaresco jest oczywiście – jak w każdym znaczącym okręgu winiarskim – mocno skomplikowana. Od wielu lat poszczególne parcele znane są pod własnymi nazwami. Są one tradycyjne, mocno zakorzenione w świadomości winiarzy, ale używano ich dosyć dowolnie i niezbyt precyzyjnie; ponadto niemało winiarzy wolało uwypuklać raczej swoje nazwisko niż miejsce pochodzenia wina. Obecna polityka władz apelacji kładzie nacisk na większą dokładność w onomastyce i ogólnie docenia znaczenie crus w polityce marketingowej. Stąd podejmowane od kilku lat prace nad dokładnymi mapami i opisami poszczególnych parceli. W 2007 r. dzięki zamówionemu przez Enoteca Regionale del Barbaresco projektowi znanego dziennikarza i piemonckiego specjalisty Alessandro Masnaghettiego doszło do oficjalnej klasyfikacji winnic. Powstała bardzo precyzyjna Carta Tematica delle Menzioni Geografiche Aggiuntive, obejmująca trzy gminy, w których leży apelacja DOCG Barbaresco – Barbaresco, Neive i Treiso. Jest to pierwsza tego rodzaju mapa we Włoszech (kolejne powstały już dla Barolo i Chianti); istnieje w wersji włoskiej i angielskiej, można ją zamówić w Enoteca Regionale del Barbaresco. Wyróżniono w sumie 65 crus; na wpis czeka 7 innych (na ogół monopole poszczególnych winiarzy; wśród nich znane Ronchi z gminy Barbaresco).

W porównaniu z dawna praktyką różnica nie zdaje się duża: wcześniej używano blisko 80 określeń; przesunięcia są w sumie niewielkie. Zasługą Masnaghettiego jest natomiast bardzo szczegółowe wyznaczenie granic, opis każdego cru, jego ekspozycji, wewnętrznych podziałów w przypadku, gdy jest rozległe, a także charakterystyka win z niego się wywodzących. Masnaghetti określił również udział nasadzeń nebbiolo w każdym cru (w tych samych miejscach rosną również inne odmiany: barbera, dolcetto, freisa, niekiedy nawet szczepy białe) i podał kompletne listy producentów mających udziały w każdym cru; granice własności zostały bardzo dokładnie uwidocznione. Enoteca del Barbaresco ma nadzieję, że producenci będą powstrzymywali wodze fantazji i ściślej odnosili nazwy swych win do miejsc ich pochodzenia – choć z pewnością nadal będą powstawały wina o nazwach własnych (są one niekiedy mieszanką z kilku crus lub nazwą mniejszych parcel wewnątrz danego cru). Wina z oznaczonym miejscem pochodzenia to około 10 proc. całej produkcji Barbaresco – taka jest mniej więcej proporcja crus burgundzkich (grands crus – 3 proc., premiers crus – 11 proc.). Z łatwych do odgadnięcia względów nie zdecydowano się na wprowadzenie burgundzkiej hierarchii – protestom nie byłoby końca; koneserzy barbaresco znają zresztą dobrze prestiżową hierarchię, a innym konsumentom dalsze wyszczególnienia nie są potrzebne do szczęścia.

Crus w apelacji Barbaresco mają różne rozmiary. Położone są między 200 a 400 m n.p.m.; niektóre są dość obszerne (podobnie jak grands crus alzackie) i obejmują siedliska różnej jakości; niektóre są całkiem małe i jednorodne.

Barbaresco

| fot. Wojciech Bońkowski

Crus wokół miasteczka Barbaresco – uznawane w swej ogólności za najlepsze terroir w apelacji – układają się w dwie główne grupy z punktu widzenia geograficznego: zbocza wschodnie i zachodnie. Nie starczyłoby jednego numeru Magazynu WINO, by wyczerpująco opisać każde z 25 zaklasyfikowanych crus. Ograniczę się do najważniejszych nazw i kilku uwag. Na uwagę zasługują przede wszystkim: Montefico (daje winom elegancję, delikatność, mineralność), klasyk apelacji Montestefano (surowość, struktura, długowieczność), rozległe, dość nierówne Ovello. W grupie zachodniej: Pajè (elegancja, ale i siła garbników), słynne Rabajà (mocne garbniki, najbardziej długowieczne barbaresco), Asili (finezja), Martinenga – kolejny klasyk apelacji (finezja, ale też wigor), Rio Sordo (pośrednie między siłą Rabajà a finezją Asili). Oczywiście wybór ten jest tylko poglądowy, wiele dobrych win powstaje też w pozostałych crus: Ca’ Grossa, Cars, Cavanna, Cole, Muncagöta, Fasêt, Montaribaldi, Roncaglie, Roncagliette, Roccalini, Secondine, Trifolera, Tre Stelle, Vicenziana.

Neive

Gmina Neive jest najbardziej rozległa. Wyróżnia się tu 20 crus w trzech sektorach: najlepszym północnym, zachodni oraz nieco mniej istotnym wschodnim (uprawia się tu dużo moscato). W tym pierwszym najbardziej znanymi crus są Gallina (finezja, krągłość), Albesani (nazwa dotąd mało używana, ale wina stąd należą do człówki), inne to Marcorino (subtelność, elegancja), San Giuliano (kwasowość, garbniki), Starderi (siła). W strefie zachodniej wśród najlepszych wyróżnia się Fausoni oraz Gaia Principe, a także Cottà (regularność, miękkie garbniki), niewielką Currà i przede wszystkim Basarin (równowaga, mineralność); w sektorze wschodnim na uwagę zasługuje zwłaszcza Serraboella (moc, struktura, rustykalność). Ponadto w gminie Neive leżą następujące crus: Balluri, Bordini, Bric Micca, Bricco di Neive, Canova, Rivetti, San Cristoforo, Serracapelli, Serragrilli.

Treiso

Tutaj mikroklimat jest najbardziej chłodny, zbocza mają nieco słabszą ekspozycję, co dla długo dojrzewjącego nebbiolo jest sporym problemem. Odzwierciedla się to w liczbach: na 450 ha winnic mamy tylko 164 ha nebbiolo, uprawia się natomiast dużo moscato. Na ogół uważa się tutejsze barbaresco za słabsze od tych z gmin sąsiednich; w każdym razie za dość rustykalne, bardziej chropowate i surowe, aczkolwiek i tu powstaje kilka okrzyczanych win. Wyróżniają się przede wszystkim Vallegrande (szczerość, siła), Marcarini (bezpośredniość, delikatność), bardzo znane, rozległe Pajorè (klasyczność, elegancja, struktura) i równie znane, ale małe Casot (mineralność, elegancja), Rombone (surowość, ziemistość), Bricco di Treiso (cielistość, siła taniczna), Rizzi i rozsławiony przez ród Ceretto Bernardot. Pozostałe crus to: Ausario, Castelizzano, Ferrere, Giacone, Giacosa, Garassino, Manzola, Meruzzano, Montersiono, Nervo, Rocche Massalupo, San Stunet, Valeirano.

Piacere Barbaresco

W ramach jesiennej degustacji publicznej zwanej Piacere Barbaresco, podczas których oficjalnie zaprezentowano nową mapę apelacji, miałem okazję spróbować kilkudziesięciu win z roczników 2004 (bardzo wysoko oceniany) i 2005 (mniej zrównoważony, z gorszej jakości garbnikami). Różnice, anonsowane a priori, raczej się potwierdziły – 2005 jest rocznikiem do względnie szybkiego picia, 2004 do odłożenia – na niezbyt wszak długo. Długowieczność Barbaresco nie jest monumentalna; dla dobrych terroirs w dobrych rocznikach 10 lat wydaje mi się granicą, której nie należy nadmiernie przekraczać; już po 5 latach wiele win jest gotowych do picia. Jak wszędzie, w degustacji dość wyraziście rysowały się różnice między stylem nowoczesnym (jak Moccagatta czy Sottimano) a tradycyjnym (jak Punset, Produttori del Barbaresco czy klasa sama dla siebie – Marchesi di Grésy). Większość win oscylowała jednak stylistycznie między obu tymi biegunami; emocje nie były co prawda najwyższe, sporo było win nie w pełni wykorzystujących potencjał odmiany, ale ich rasa była ewidentna. Zważywszy wciąż przyzwoite ceny większości win, amatorzy nebbiolo powinni o Barbaresco pamiętać. Gdyby nie cień wielkiego brata, byłaby to z pewnością przewodnia apelacja włoska.

---

 Selekcja subiektywna

Oto krótka lista win, które najbardziej przypadły mi do gustu. Dodam, że niektórzy producenci (np. Gaja) nie wystawiali swych win.

Gmina Barbaresco:
Cascina Luisin Rabajà 2005 i San Paolin 2005
Giuseppe Cortese Rabajà 2004 i 2005
Produttori del Barbaresco Barbaresco 2005
Albino Rocca Brich Ronchi 2005
Bruno Rocca Maria Adelaide 2004
Marchesi di Grésy Martinenga Camp Gros 2004 i Martinenga Gaiun 2004
Prunotto Bric Turot 2004
Cascina delle Rose (nowa, obiecująca posiadłość) Rio Sordo 2004 i 2005

Gmina Neive:
Piero Busso Gallina 2004
Fontanabianca Sorí Burdin 2004 i 2005
Punset Barbaresco 2004 i Campo Quadro 2004
Sottimano Fausoni 2005
Fabrizio Ressia Canova 2005
Pelissero Bricco San Giuliano 2005
Moccagatta Basarin 2005

Gmina Treiso:
Ada Nada Cichin 2004
Pio Cesare Il Bricco 2004
Rizzi Boito 2004

 

Tekst ukazał się w numerze 37 (1/2009)